Gazetelerde, haberlerde, her yerde uzunca bir süredir gündemi meşgul eden bir konu ” sigara”. Kapalı alanlarda sigara içimini engelleyen yasayla başlayan tartışmalara geçtiğimiz ay yapılan zamlar yeni bir soluk getirdi.
Maliye Bakanlığı, 2010 bütçesinde tütün ürünlerinden alınan ÖTV gelirini 16 milyar lira olarak hesaplamıştı. 31 Aralık’ta sigaraya uygulanan vergiye yapılan zamla bu hedefe rahatlıkla ulaşılabilecekti ancak zam haberinin duyurulmasından sonra sigara firmaları tam bir strateji savaşına girdiler. Bazı ürünlerde fiyat artışı yapılırken bazılarında fiyat sabit tutuldu. 2004 yılında da benzer bir fiyat savaşı yaşanmış ve sektörün önemlifirmalarından bir tanesi pazar payının neredeyse yarısını kaybettiğini açıklamıştı. Yeni zamlardan sonra da müşteri kaybından korkan bu firma fiyatları değiştirerek indirime gitti.
Diğer firmaların da mallarını indirimli fiyattan satışa sunmaları Maliye Bakanlığı’nı yeni stratejiler üretmeye sevk etti çünkü bu fiyatlar üzerinden istenilen hedeflere ulaşmak imkansız olacaktı. İndirimlerden sonra Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, öngörülen vergi miktarlarına ulaşmak için maktu sistemden nispi sisteme geçiş dahil her türlü tedbiri uygulayabileceklerini belirtti ve sert bir dille firmalara gözdağı verdi. Bakanın açıklamalarından sonra şirketler geri adım atarak tekrar eski zamlı fiyatlara dönüş yaptılar.
Sigara aslında uzun dönemde talep esnekliğine sahip bir ürün. Yani yapılan zamlar belirli bir süre sonra insanların bütçelerine yük olmaya başlıyor. Fakat insanlar sigaraya bağımlı oldukları için fiyat artışlarına kısa dönemde tepki veremiyorlar. Sigaradan vazgeçmeleri ancak uzun dönemde mümkün oluyor. Fakat yeni yılla beraber gelen yeni zamlarla bazı sigara markalarında fiyatın talep esnekliği ilkelerine pek de uymayacak bir şekilde talep artışı yaşandı. 2004 yılındaki zamlarla müşterilerini kaybeden firmanın son yapılan zamlarla pazar payını arttırması ilginç bir anekdot olarak yerini aldı.
Vergilerle ilgili her düzenleme sonrası böyle karışıklıklar yaşanması insanların kafasında soru işaretleri oluşturuyor ve insanlar bu gelişmelerin altında farklı politik çıkarlar aramaya başlıyorlar. Bu ve benzeri şüphelerin ortadan kalkması ve sisteme olan güvenin yeniden sağlanması için yetkililerin vergi sistemindeki aksaklıklara odaklanırken kısa sürede çözüm üretmesi gerekiyor.
Ömer Faruk Bak
