SPESİFİK

Geçtiğimiz günlerde Avrupa’nın şımarık çocuğu Yunanistan’ın yaramazlıklarının aşırıya kaçtığını ispatlayan bazı göstergeler açıklandı. Bu göstergelerden en önemli ve birbiriyle bağlantılı iki tanesi CDS ve yıllık Euro faizi oranları. Yunanistan’ın içinde bulunduğu belirsizlik ortamı nedeniyle bu oranlar gün içinde dahi aşırı volatilite gösterdiği için yazıda belirttiğim oranların takip ettiğiniz güncel oranlardan farklı olması gibi bir durumla karşılaşabilirsiniz. Bu yazıda da bu oranların geldiği noktadan ziyade ne anlama geldikleri üzerinde duracağım. 28 Nisan 2010 tarihinde Yunanistan CDS’leri 911 baz puana ve Yunanistan’daki yıllık Euro faiz oranı da %38’e kadar yükseldi.  Öncelikle CDS kavramının ne anlama geldiğini açıklamak istiyorum.

CDS (Credit Default Swap) en basit ifadeyle tahvil ve bonoların riskini yok etmek amacıyla işleyen bir sigorta sistemidir. Günlük hayatta bir otomobil için sigorta sistemi nasıl işliyorsa Credit Default Swap uygulaması da aynı şekilde işlemektedir. Daha basite indirgersek, 3 ana unsurdan oluşmaktadır. Bu unsurlar borç veren, borçlu ve aracıdır. Eğer borç veren, verdiği borçla ilgili riskler gözlemliyorsa ve verdiği borcun geri ödenmeme riskine karşı en azından gelirin bir kısmını ve anaparayı sigortalatmak istiyorsa bu borcun riskini bir bedel karşılığında bir aracıya satmaktadır. Böylelikle borçlu borcunu ödeyemese de borç veren riskini sattığı için zararını minimize etmiş olacaktır. Borçlu, borç veren ve aracı arasındaki sistemi, riskin büyüklüğü oranında kuran bu uygulama CDS (Credit Default Swap) olarak literatüre geçmiştir.

Bu noktada Yunan tahvilinin CDS oranının 911 baz puana yükselmesinin taşıdığı anlam şudur: Yunanistan tahvili alarak Yunanistan’a belirli oranda (28 Nisan için %14) borçlanma şansı tanıyan bir borç veren bu işlemdeki riski (buradaki risk ülkenin moratoryum ilan etmesidir) yok etmek için %9,11 oranındaki faiz gelirini riski üstelenen aracıya vermek zorundadır. Dünya üzerindeki bazı ülkelerin CDS baz puanlarına baktığımızda Yunanistan’ın içinde bulunduğu çıkmazın ne derece kötü olduğunu gösteriyor.

Yunanistan: 911              Portekiz: 400

Arjantin: 849                  İspanya: 200

Pakistan: 683                 Türkiye:  196

CDS baz puana ek olarak Yunanistan’daki yıllık Euro faiz oranının %38’e kadar yükselmiş olmasının dramatik sonuçları vardır. Türkiye’de bu oranın %3,4, Almanya’da ise %0,8 düzeyindedir. Aslına bakıldığında bu oran büyük bir yatırım fırsatıdır. Yunanistan’ın AB tarafından kurtarılacağını bilen ve iflas yolunun söz konusu olmadığını hisseden bir yatırımcı için bu oran yüzyılın yatırım fırsatlarından biri olabilir. Ancak AB’nin Portekiz, İspanya ve Yunanistan arasında çifte standarda gitmek istemediği bir ortam mevcutken ve bu nedenle AB hiç olmadığı kadar temkinliyken bu riski almak için öngörüsü yüksek bir yatırımcıdan ziyade geleceği ziyaret etmiş bir kahin olmak gerekiyor.

Onur Okut

2008 yılının sonlarına doğru Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkan küresel ekonomik kriz dünya ekonomisini büyük bir ölçüde etkiledi. Mortgage olarak bilinen konut kredilerinin Amerikan bankaları tarafından ‘kontrolsüz’ bir şekilde tüketicilere sunulması ve ardından gelen gayrimenkul piyasasındaki büyük değer kayıpları krizi kaçınılmaz kılan etkenler arasında en önemlisi. Konut fiyatlarındaki büyük düşüş nedeniyle konut kredisi alanlar kredilerini geri ödemekte büyük sıkıntı yaşamaya başladılar. Alacaklarını tahsil edemeyen bankalar, borçlarını ödeyecek kaynak bulamayınca mali sistemdeki sıkıntı giderek ciddileşti. Buna ek olarak bankalar birbirlerine borç veremeyince likidite krizi de boy göstermeye başladı ve sonuç olarak tüm dünyayı ciddi bir şekilde etkileyen finansal kriz ortaya çıktı. ABD’ de birçok banka bu krizde ciddi ekonomik kayıplar yaşadı. 600 milyar dolarlık aktif büyüklüğü bulunan Lehman Brothers ile beraber 12 büyük banka finansal krizin etkisiyle kepenk kapattı. Sadece ABD’de değil Avrupa’da da birçok banka krizin etkisiyle battı, birçoğu da devlet desteğiyle kurtarıldı. Bu krizde bankacılık sistemimizi incelediğimizde, Türk bankacılık sektörünün büyük başarısıyla karşılaşıyoruz. ABD’de ve Avrupa’da birçok bankanın bu krizde batmış olmasına rağmen, Türkiye’de bu dönemde herhangi bir batık banka olayı meydana gelmedi. Aksine Türk bankaları krizin başladığı 2008 Eylül ayından Ekim 2009’a kadar %11’lik bir büyüme rakamı yakalayarak(ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz) farkını gözler önüne seriyor. Peki, nedir Türk bankacılık sistemi bu denli başarılı kılan, bu denli ciddi bir ekonomik krize kafa tutmasını sağlayan faktörler?

Hepimizin bildiği üzere 2001 yılında Türkiye ciddi bir ekonomik krizle karşı karşıya kaldı. O yıllarda birçok Türk bankası battı, birçoğu da Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu(TMSF)’na devredildi. Bunlardan da anlaşılacağı üzere bankacılık sistemimiz o yıllarda ciddi bir şekilde S.O.S veriyordu. 2001 yılındaki ekonomik krizden sonra Türk bankacılık sistemi 2002 ve 2003 yıllarında yeniden bir yapılandırmaya girdi ve daha sağlam bir zeminin üzerine inşa edilmeye başlandı. Bu yapılandırmayla birlikte bağımsız bir üst kurul olan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu(BDDK) oluşturuldu ve bankalar BDDK’ya bağlı hale getirildi. Bu sayede Hazine tarafından yürütülen denetim, lisans, kontrol gibi mekanizmalar BDDK tarafından yürütülmeye başlandı. Bir diğer önlem olarak kredilendirme koşullarında şeffaf bir yönetim anlayışına geçildi. Bu sayede ‘kontrolsüz’ bir şekilde bankalar tarafından verilen kredilerin önlenmesi sağlandı. 2001 yılındaki krizin sonrasında atılan bu adımlar Türk bankacılık sisteminin yabancı rakipleri karşısında güç kazanmasına neden oldu. Bunun en güzel örneğini de şuan içinde bulunduğumuz küresel ekonomik krizde Türk bankalarının durumlarına bakarak çok açık bir şekilde görebiliriz. Sonuç olarak, birçok ekonomik devin sarsıldığı hatta yerle bir olduğu 2008 küresel ekonomik krizinden Türk bankaları alınlarının akıyla başarılı bir şekilde çıkarak farklarını tüm dünyaya göstermişlerdir.

Halil Emre LALE